15/09/2017 05:04

Thí điểm tích tụ ruộng đất: Bài học nông trường sông Hậu

Cần phải tạo điều kiện hình thành một thị trường đất đai đúng nghĩa để hình thành cung – cầu đất nông nghiệp, tạo cơ hội cho tích tụ đất đai.

Hai yếu tố cần và đủ

Thái Bình và Hà Nam là 2 tỉnh sẽ thí điểm cơ chế tập trung, tích tụ đất đai, phục vụ thu hút đầu tư sản xuất nông nghiệp tập trung.

Trước thông tin trên, trao đổi với Đất Việt, ngày 7/9, TS Vũ Trọng Khải - nguyên Hiệu trưởng Trường Cán bộ Quản lý NN-PTNT II, phân tích: "Tích tụ ruộng đất là xu thế tất yếu để đi lên sản xuất quy mô lớn, mang lại hàng hóa chất lượng cho thị trường.

Lâu nay, chúng ta cứ lo ngại quá trình tích tụ ruộng đất sẽ khiến cho nhiều nông dân bị mất đất, không có việc làm. Trong khi đó, chính việc thu hồi đất nông nghiệp để làm khu công nghiệp, sân golf, ở nhiều vùng nông thôn, đã khiến cho nhiều nông dân trở nên thất nghiệp.

Chúng ta có thể xem hoạt động cho thuê quyền sử dụng đất là một dạng của cho thuê tài chính. Hoạt động tín dụng cũng tương tự như vậy. Người sở hữu đất đai, máy móc thiết bị, tiền vốn từ bỏ quyền sử dụng và cho người khác thuê quyền sử dụng chúng để hưởng địa tô và lãi suất.

Thí điểm tích tụ ruộng đất: Bài học nông trường sông Hậu - ảnh 1

Cần phải tạo ra thị trường cung cầu về đất đai đúng nghĩa

Như vậy, trong nền kinh tế thị trường, kinh doanh cho thuê quyền sử dụng đất, thiết bị, máy móc hay tiền vốn là hoạt động bình thường mang lại hiệu quả kinh tế cho cả người chủ sở hữu và người sử dụng, nên không thể có khái niệm tích tụ đất đai phi kinh tế".

Bên cạnh đó, theo ông Khải, Hà Nam đang làm theo cách chính quyền huyện đứng ra thuê đất của dân, rồi lấy tiền ngân sách nhà nước trả tiền thuê 20 năm cho nông dân rồi cho doanh nghiệp thuê lại. Như vậy, nghiễm nhiên hợp đồng vô hiệu vì theo Luật pháp cơ quan chính quyền không phải một pháp nhân, không được ký bất cứ hợp đồng nào.

Doanh nghiệp phải ký trực tiếp với từng hộ nông dân mới được, còn chính quyền đứng ra làm chứng, xem nội dung hợp đồng ra sao, họ thuê làm gì.

Riêng về công ăn việc làm, chắc chắn các doanh nghiệp sẽ làm cơ giới hóa nên chắc chắn sẽ không thuê lại dân, còn tạo công ăn việc làm thì cũng chỉ cho tầng lớp thanh niên, còn mấy ông bà già thì sẽ không làm gì được?

Ở góc độ khác, theo vị chuyên gia trên, vấn đề khó khăn mấu chốt của loại hình trên đó là: quy mô doanh nghiệp thuê như Hà Nam chỉ 20ha thì chủ doanh nghiệp sẽ quản lý trực tiếp từng người nông dân làm thuê, còn nếu trên 100 người thì không ông chủ nào đứng ra quản lý từng người lao động, mà sẽ thuê tầng lớp quản lý trung gian, tổ trưởng, đội trưởng, làm thuê, cách làm này là thất bại.

Vì nông nghiệp khác với công nghiệp ở chỗ đối tượng sản xuất của nông nghiệp là sinh vật, tức là cây và con. Đặc điểm sinh học của sản xuất nông nghiệp đòi hỏi người quản lý và cả người lao động trong trang trại phải kiểm soát chặt chẽ quá trình sản xuất diễn ra trên từng thửa ruộng, vườn cây, chuồng gia súc, ao cá, thậm chí đến từng cá thể cây, con.

Mà đã là sinh học thì phải thực hiện "nhất thì nhì thục", nhất thì là đúng lúc, kịp thời vụ, nhì thục là đúng kỹ thuật, muốn làm được có 2 yếu tố cần và đủ.

Điều kiện cần là người quản lý và người lao động trong trang trại phải có trách nhiệm cao, làm việc không kể sớm khuya, do lợi ích của người quản lý và người lao động trong trang trại phụ thuộc trực tiếp vào năng suất, chất lượng của cây trồng, vật nuôi.

Điều kiện đủ là tầm hạn quản trị, hay qui mô quản lý (đối tượng bị quản lý) của trang trại phải phù hợp với khả năng của người quản lý cao nhất và người lao động bộ phận trong mỗi trang trại.

Đó là lý do cơ bản nhất giải thích vì sao trang trại gia đình là hình thức tổ chức kinh doanh phổ biến, làm ra phần lớn nông sản hàng hóa trong nền kinh tế thị trường. Ngay cả các nước Âu - Mỹ, trang trại gia đình vẫn là hình thức tổ chức kinh doanh nông nghiệp chủ yếu, tuy rằng qui mô trang trại rất lớn.

Tất cả các quá trình sản xuất mang tính sinh học đều giao cho nông hộ (trang trại gia đình) người nhận khoán, đảm nhiệm. Còn trang trại lớn chỉ kinh doanh dịch vụ đầu vào, đầu ra cho các nông hộ nhận khoán.

Điển hình cho mô hình tổ chức này là nông trường quốc doanh Sông Hậu với thương hiệu SOHA FARM rộng 6000ha, nay là công ty nông nghiệp Sông Hậu, công ty cao su ĐăkLăk, công ty TNHH Tân Thành (Long An)…Nông trường này đã áp dụng hình thức khoán hộ, nhưng bản chất của nó là tái lập trang trại gia đình trong nông trường.

Thu nhập là không hưởng lương mà hưởng tiền cho thuê đất, thu nhập hàng tháng, hàng năm tùy thuộc vào chất lượng nông phẩm họ làm ra trên mảnh đất nhận khoán của họ, tức là họ cùng ăn chia với doanh nghiệp, chứ không phải làm công ăn lương cho ông chủ doanh nghiệp.

Khi đó sẽ đạt được 2 yếu tố cần và đủ, đó là có trách nhiệm cao vì ảnh hưởng thu nhập trực tiếp, làm tốt thì hưởng nhiều; nhận khoán quy mô trong khả năng của họ, cái này là tái lập trang trại gia đình trong lòng doanh nghiệp, trong kinh tế học thị trường gọi là công ty dự phần.

Dự phần là có từ 2 ông chủ cùng tham gia đầu tư vào cùng một quá trình kinh doanh và ăn chia lợi ích, rủi ro theo một thỏa thuận nào đó. Thành công của nông trường Sông Hậu là tái lập trang trại gia đình trong lòng nông trường dưới dạng dự phần. Vì thế mà nông trường Sông Hậu đã thành công.

Bởi vậy mới nói trang trại gia đình là lực lượng sản xuất chủ yếu chứ không phải duy nhất. Hiện nay có những công ty đang thuê đất của nông dân rồi tự tổ chức sản xuất. Chẳng hạn, Công ty đường Lam Sơn thuê đất của nông dân rồi san phẳng đồng ruộng để cơ giới hóa trong sản xuất mía, nhờ cơ giới hóa, họ có thể làm được với quy mô hiện nay.

Như Tập đoàn Vingroup thuê ở huyện Củ Chi 500ha ruộng của Tổng công ty lương thực Sài Gòn thì dứt khoát quy mô lớn, nếu trực tiếp kinh doanh phải thuê người quản lý, thuê công nhân làm công ăn lương, nhưng làm như vậy chắc chắn thất bại, phải quay lại mô hình khoán hộ.

Đừng biến dân thành cổ đông bằng góp đất

Trước nhiều ý kiến cho rằng, có hình thức người dân có thể góp cổ phần bằng ruộng đất, theo ông Khải điều này hoàn toàn không nên làm.

"Chỉ cần nhìn vào bài học nông dân Sơn La, Mộc Châu góp vốn cổ phần vào trồng cao su sẽ thấy hệ quả trước mắt. Nếu cho thuê thì được còn góp vốn cổ phần bằng ruộng đất là hỏng, nếu doanh nghiệp làm ăn thua lỗ thì nông dân mất vốn.

Như công ty Cocacola, nếu Việt Nam góp % vốn bằng giá trị sử dụng đất thì lại lỗ 7 năm liền, mà muốn giữ 30% giá trị doanh nghiệp thì phải nạp tiền vào, còn nếu không nạp tiền vào thì sau 7 năm giá trị 30% đó nghiễm nhiên bằng 0, họ sẽ được hưởng toàn bộ quyền sử dụng đất của nhà nước, thành ra 100% vốn nước ngoài.

Hay cụ thể hơn một anh nông dân có 3000m2, tính 1% giá trị vốn điều lệ của doanh nghiệp, làm 5 năm lỗ liên tục thì 1% đó cũng sẽ mất hết. Mặt khác, người dân không đủ trình độ làm cổ đông của công ty tư nhân, trong nông nghiệp đừng bao giờ biến nông dân thành cổ đông công ty cổ phần chỉ là mồi ngon cho một nhóm lợi ích", ông Khải phân tích.

Bản thân ông Khải cũng không đồng tình với việc trả tiền thuê đất theo từng năm, theo ông đồng tiền mất giá, mảnh đất giá trị trong 20 năm giả dụ là 1 tỷ đồng, nhưng tính ra 1 năm trả mấy chục triệu, đến năm thứ 20 giá trị mảnh đất sẽ không còn là 1 tỷ, thử hỏi có tính mức trượt giá của đồng tiền cho dân hay không?.

Và ông cũng không quên nhấn mạnh, công ăn việc làm của người dân cho thuê đất rất đáng lo. Đáng lẽ ra người nông dân phải có nhu cầu thực sự cho thuê đất, vì lý do họ có mảng kinh doanh khác, chứ không phải do ruộng đất làm manh mún không hiệu quả nên cho thuê, đây là hai lý do khác nhau.

Lý do hiện nay người dân Thái Bình, Nam Định, Hải Dương cho thuê đất không phải vì họ có nghề khác tốt hơn mà vì họ đầu tư làm không có công, không đem lại lợi nhuận nên họ cho thuê.

Còn nếu như có kế sinh nhai khác họ sẽ cho thuê, thậm chí bán đứt, nhưng điều đó chỉ xảy ra khi biến nông dân thành thị dân một cách ổn định, bền vững. Bao giờ nông dân Việt Nam còn dưới 10% mới có nguồn cung đất cho doanh nghiệp thuê và mua.

Phải mở nút thắt của vòng luẩn quẩn

Đưa ra một số đề xuất, ông Khải nói: "Tôi đã nói nhiều lần rồi, trước hết, cần phải tạo điều kiện hình thành một thị trường đất đai đúng nghĩa để hình thành cung – cầu đất nông nghiệp, tạo cơ hội cho tích tụ đất đai.

Để làm được điều đó, thì khi đất đai trở thành hàng hóa thuận mua vừa bán, sẽ tạo ra thị trường đất đai đúng nghĩa, đồng thời xóa được nguy cơ tiềm ẩn, thường trực của tham nhũng đất đai và mâu thuẫn xã hội, xung đột lợi ích giữa chủ đầu tư với nông dân, chính quyền với nông dân.

Bên cạnh đó, phải tạo ra nguồn cung đất nông nghiệp. Muốn thế, phải tạo điều kiện để nông dân trở thành thị dân một cách bền vững, không phải trở về làm nông dân nữa. Qua đó tạo ra nguồn cung đất nông nghiệp khi nông dân sẵn sàng bán đất hay cho thuê đất lâu dài.

Nếu muốn biến nông dân thành thị dân thì phải phát triển công nghiệp và đô thị, nhưng hiện nay chiến lược này đang bị rối, 35 tuổi cho nghỉ việc thì lại quay về làm nông. Vì công nghiệp của chúng ta là công nghiệp lắp ráp, lao động chân tay, giá trị gia tăng thấp, huấn luyện 3 ngày biết may, nên dùng một thời gian sức khỏe giảm thì lại tuyển thế hệ trẻ.

Mặt khác, lâu nay chúng ta xây dựng các khu công nghiệp nhưng lại không làm khu dân sinh. Khu dân sinh là gì? Là có nhà ở xã hội, trường học, trạm y tế, nhà văn hóa, chợ... Khu công nghiệp kết hợp với khu dân sinh thì công nhân mới an cư lạc nghiệp cho người dân, biến nông dân thành thị dân bền vững.

Lâu nay, phát triển các khu công nghiệp mà không làm khu dân sinh khiến cho công nhân vẫn phải gửi con cái về quê cho ông bà để có điều kiện chăm sóc tốt hơn, được đi học đúng tuyến, trong khi lẽ ra đời sống ở các khu công nghiệp phải tốt hơn, văn minh hơn so với nông thôn. Đó là một sự thất bại trong chiến lược phát triển công nghiệp.

Để thấy, chúng ta đang rơi vào một vòng luẩn quẩn, không tìm ra bản chất nguyên nhân vấn đề mà cứ đi chắp vá thì càng lún sâu vào bế tắc".

Theo Châu An/Báo Đất Việt

Tags: Thái Bình, hà nam, tích tụ ruộng đất, cơ chế tập trung, bài học nông trường sông Hậu, TS Vũ Trọng Khải, cho thuê đất

TIN KHÁC

Quảng Ngãi: Thu bạc tỷ từ tôm KHUYẾN NÔNG

Quảng Ngãi: Thu bạc tỷ từ tôm

Mặc dù diễn biến thời tiết nắng nóng, nhưng người nuôi tôm tỉnh Quảng Ngãi vẫn được mùa tôm. So với năm trước, nuôi tôm đã có những khởi sắc, cho thu nhập hàng tỷ đồng.

Để giúp nông dân hình thành, phát triển các vùng nguyên liệu chuối tập trung nhằm thuận tiện cho việc đầu tư sản xuất và bao tiêu sản phẩm, Trung tâm Khuyến nông Khuyến ngư Bình Phước đã xây dựng mô hình trình diễn trồng thâm canh giống chuối già Nam Mỹ nuôi cấy mô theo chuỗi giá trị.

Từ tâm bão Hà Tĩnh lúc 12h20 ngày 15/9, PV Hạnh Nguyên cho biết: Tại cảng Cửa Sót, do sóng biển quá lớn đã đánh lật úp nhiều tàu thuyền đang neo đậu tránh trú bão. Tại xã Cẩm Nhượng có nhiều diễn biến phức tạp, gió bão đã làm tốc mái nhiều ngôi nhà lợp bằng tấm Proximăng. 90% nhà cửa của người dân địa phương này đã bị ngập nước, trong đó có hàng trăm ngôi nhà bị ngập sâu tới hơn 1 m.

Điều kiện môi trường thiên nhiên của xã đảo Thạnh An thích hợp để phát triển các loài thủy hải sản, đã giúp không ít nông dân cần cù lao động, ham học hỏi vươn lên làm giàu. Trong đó phải kể đến ông Nguyễn Văn Đổi (ngụ ấp Thiềng Liềng).

Mô hình trồng tiêu dưới tán tràm kết hợp nuôi thủy sản của ông Dương Thanh Bình ở ấp 1, xã Vĩnh Viễn, huyện Long Mỹ (Hậu Giang) là điển hình, sáng tạo trong việc chuyển đổi cơ cấu cây trồng trên vùng đất phèn.

SRI là phương pháp canh tác lúa sinh thái, hiệu quả và tăng năng suất, đặc biệt giảm chi phí đầu vào như giống, phân bón, BVTV và nước tưới.

Vùng đất Cồn Vạn, xã Cẩm Lĩnh, huyện Cẩm Xuyên trước đây chủ yếu được biết đến với nghề nuôi tôm thẻ chân trắng, qua vài mùa thắng đậm thì con tôm không thể “trụ” được với vùng đất này. Nhiều hộ dân tìm ra hướng đi mới từ con ốc hương; trong đó gia đình ông Trần Mạnh Duyên là một điển hình.

Những năm qua, nhiều hộ dân huyện CưM’gar (Đăk Lăk) đã mạnh dạn chuyển từ giống bò cỏ địa phương sang phát triển bò lai, nhằm nâng cao tầm vóc và chất lượng đàn bò, phát huy hiệu quả kinh tế.

Câu lạc bộ Khuyến nông - VAC phường Tam Phú ra đời đã giúp nông dân có cơ hội giao lưu, sinh hoạt, trao đổi kinh nghiệm trong sản xuất, cùng nhau phát triển kinh tế.

Trong hàng chục nông sản đặc sản, Hà Nội mới có 13 sản phẩm được bảo hộ nhãn hiệu. Để nâng cao giá trị, thành phố đang tích cực quảng bá, xây dựng thương hiệu, nhãn hiệu cho nông sản.

Xem tiếp