08/04/2017 05:53

Khi nào cây thuốc mang lại hiệu quả kinh tế cao?

Việt Nam luôn tự hào là“xứ sở”của cây thuốc (cây dược liệu) khi sở hữu hơn 4.000 loại. Tuy nhiên, cây thuốc trong nước đang chịu sự cạnh tranh khốc liệt ngay trên“sân nhà” và chẳng biết bao giờ mới mang lại hiệu quả kinh tế cao.

 Cung chưa đủ cầu

Theo báo cáo của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn (NN&PTNT) mới đây: Kết quả điều tra sơ bộ đã ghi nhận ở nước ta có khoảng 4.000 loài thực vật và nấm có công dụng làm thuốc trong đó có nhiều loài bản địa và cả các loại cây được du nhập từ nước ngoài đã được phổ biến rộng: Bình vôi, Đẳng sâm, Hà Thủ ô, Hoa hòe, Sa nhân, Actisô, Đỗ trọng, Tam thất, Xuyên khung, Xạ đen… Trong đó, chủ yếu (hơn 70%) là cây thuốc mọc tự nhiên, chỉ khoảng gần 30% là cây thuốc được đầu tư gieo trồng và chăm sóc. Cây thuốc từ nguồn tự nhiên cung cấp khoảng 20.000 tấn/năm với khoảng 200 loài được khai thác và đưa vào thương mại. Phần lớn các loại cây thuốc còn lại được người dân thu hái, sử dụng tại chỗ trong cộng đồng dân cư nhưng chưa thống kê cụ thể và chưa thể phổ biến để bào chế, chiết xuất, sản xuất thành những sản phẩm thuốc mang tính thương mại.

Chỉ một vài loại cây thuốc được sử dụng để chiết xuất, chế biến, sản xuất thành các loại thuốc hoặc những hoạt chất để làm nguyên liệu sản xuất thuốc: Hoạt chất Rutin từ Hoa hòe, Berberin từ cây Vàng đắng, Artemisinin từ cây Thanh hao hoa vàng… Từ các loại dược liệu nhiều loại thuốc đã được sản xuất, ví dụ như: Bidentin từ Ngưu tất, Morantin từ Mướp đắng (Khổ qua), Abilin từ Nhân trần… Những loại dược liệu này được dùng phổ biến trong các bài thuốc y học cổ truyền (Đông y).

 Hiện nay, do nhu cầu sử dụng các loại thuốc, thực phẩm chức năng được bào chế, chiết xuất từ nguồn gốc tự nhiên ngày càng gia tăng, nên nhu cầu sử dụng cây thuốc là rất lớn. Bởi vậy, dẫn đến tình trạng khai thác quá mức khiến nhiều loại cây thuốc của Việt Nam đang đứng trước nguy cơ cạn kiệt, thậm chí bị tuyệt chủng. Tổng diện tích cây thuốc tự nhiên và gieo trồng trong cả nước chỉ khoảng 15.000ha, trong đó diện tích cây thuốc dài ngày khoảng 10.000ha, cây thuốc ngắn ngày khoảng 5.000ha.

Ông Nguyễn Như Cường, Phó cục trưởng Cục Trồng trọt (Bộ NN&PTNT) cho biết: "Cây thuốc sản xuất trong nước mới đáp ứng được 30% nhu cầu sản xuất, chế biến thuốc, chiết xuất các hoạt chất trong nước, phần lớn còn lại phải nhập khẩu nguyên liệu từ nước ngoài. Hằng năm, tổng lượng cây thuốc nhập khẩu từ Trung Quốc khoảng 20.000 tấn để phục vụ nhu cầu của các cơ sở, công ty chế biến, bào chế, sản xuất thuốc trong nước". Theo ông Nguyễn Như Cường tiềm năng về cây thuốc của đất nước ta nhiều nhưng hiện chủ yếu là khai thác sẵn có ngoài tự nhiên, trong khi đó công tác nghiên cứu chọn tạo giống còn nhiều bất cập, chưa được quan tâm đúng mức. Tính pháp lý trong việc công nhận chất lượng, kinh doanh giống cây thuốc còn bỏ ngỏ. Hiện chỉ duy nhất giống cây Trinh nữ Crila được công nhận bảo hộ giống cây trồng (quyền tác giả giống cây trồng). Không chỉ chất lượng giống chưa được quan tâm, mà khâu kỹ thuật canh tác và quản lý chất lượng đối với sản xuất cây thuốc cũng trong tình trạng tương tự.

Bộ trưởng Bộ NN&PTNT Cao Đức Phát thẳng thắn nhìn nhận: "Cây thuốc kém phát triển trong thời gian qua là do chúng ta chưa nhận thức đúng về ý nghĩa quan trọng của nó đối với phát triển kinh tế. Bên cạnh đó, chưa có nghiên cứu về khoa học kỹ thuật mang tính chuyên sâu cũng như thiếu các chính sách cụ thể để hỗ trợ phát triển cây thuốc". Một bất cập khác được Thứ trưởng Bộ NN&PTNT Lê Quốc Doanh đề cập: "80% dược liệu nhập khẩu từ Trung Quốc là dược liệu trồng, trong khi đó chúng ta xuất khẩu sang Trung Quốc chủ yếu là dược liệu khai thác từ tự nhiên".

Khi nào cây thuốc mang lại hiệu quả kinh tế cao? - ảnh 1

Người dân sơ chế thuốc nam từ xã Ba Vì, huyện Ba Vì, TP Hà Nội

Bà Vũ Thị Thuận, Chủ tịch HĐQT Công ty CP Traphaco cho rằng: "Suốt một thời gian dài, cây thuốc không được chúng ta quan tâm, đầu tư đúng mức, vì vậy chưa khai thác phát huy được tiềm năng, hiệu quả kinh tế".

Liên kết để “đánh thức” tiềm năng?

Bà Vũ Thị Thuận khẳng định: "Cây thuốc có giá trị kinh tế cao (doanh thu của công ty Traphaco năm 2016 dự kiến khoảng 2.000 tỷ đồng, trong đó 70% là từ cây thuốc). Nhờ trồng cây thuốc cho công ty, nhiều nông dân ở các địa phương đã có cuộc sống ổn định, khá giả, thậm chí vươn lên làm giàu." Theo bà Thuận, điển hình là vùng nguyên liệu cây Đinh lăng của công ty ở huyện Nghĩa Hưng và huyện Hải Hậu, tỉnh Nam Định. Cây Đinh lăng đã được 2 huyện này coi là cây làm giàu, với giá thu mua của công ty là 100.000 đồng/kg (khô). 120 hộ dân tộc thiểu số ở huyện Sa Pa, tỉnh Lào Cai trồng cây Astiso bán cho công ty với mức thu nhập 3 triệu đồng/người/tháng. Để bảo đảm chất lượng cây thuốc, Traphaco đã tự nghiên cứu, đặt hàng các chuyên gia từ khâu giống đến quy trình canh tác để hướng dẫn nông dân cùng làm. 

Bộ trưởng Cao Đức Phát cho rằng, để cây thuốc mang lại hiệu quả kinh tế, giải quyết việc làm cho nông dân phải lựa chọn loại cây thuốc chính, những cây có thế mạnh. Việt Nam có lợi thế về cây thuốc để ưu tiên phát triển. Tuy nhiên phải dựa trên cơ sở căn cứ từ nhu cầu thị trường. Nếu chỉ có thế mạnh tự nhiên của cây thuốc thôi thì chưa đủ, mà phải được tiếp sức bởi khoa học-công nghệ, đặc biệt là sự tham gia tích cực của doanh nghiệp và nông dân hình thành được các chuỗi liên kết từ sản xuất, chế biến, đến tiêu thụ sản phẩm. Trong thời gian tới, Bộ NN&PTNT sẽ chọn cây thuốc chủ lực quốc gia, còn các địa phương phải lựa chọn cây thuốc phù hợp với địa phương mình. Nếu doanh nghiệp nghiên cứu cây thuốc phù hợp với thị trường sẽ được Bộ NN&PTNT hỗ trợ kinh phí.

Thiết nghĩ, để phát triển cây thuốc và sản phẩm từ dược liệu, Nhà nước cần triển khai đồng bộ và quyết liệt nhiều giải pháp như: Nhóm giải pháp hoạch định, tổ chức, quản lý; nhóm giải pháp về khoa học công nghệ; nhóm giải pháp về bảo tồn và phát triển bền vững; nhóm giải pháp về nhân lực, đào tạo; nhóm giải pháp về thông tin và truyền thông. Đồng thời, đòi hỏi việc thực hiện thống nhất trong toàn ngành và liên ngành Y tế-Nông nghiệp và Khoa học-Công nghệ... từ Trung ương đến địa phương. Nhà nước đầu tư trực tiếp nguồn lực vào việc xây dựng cơ sở vật chất kỹ thuật cho công tác nghiên cứu, đào tạo, công nghệ, qui hoạch, xây dựng vùng trồng cây thuốc; khuyến khích, hỗ trợ cho doanh nghiệp xây dựng mô hình hợp tác bốn nhà…

Việc phát triển cây thuốc nếu thành công không chỉ đem lại lợi ích kinh tế cho nông dân và doanh nghiệp mà còn góp phần giảm sự phụ thuộc vào nguồn dược liệu nhập khẩu từ nước ngoài. Phát triển cây thuốc cũng là một trong những hướng đi khả quan nhằm mục tiêu thực hiện tái cơ cấu ngành nông nghiệp hiện nay.

Xem thêm: Cải thiện sức khỏe từ nước lá đinh lăng

Theo Nguyễn Kiểm/Qdnd.vn

Viettel khuyến mại đặc biệt: Khách hàng được Đọc báo, Xem video tẹt ga, MIỄN CƯỚC 3G/4G từ 12h-13h hàng ngày khi truy cập Netnews.vn. Chi tiết xem ngay TẠI ĐÂY để hưởng ưu đãi.